ခုလုိပို႕ေပးတဲ့အတြက္ေက်းဇူးတင္ပါတယ္ေနာ္
2012/3/19 "☆•❤´¯``THAINGI´¯``❤•☆ -" <ms.theinginwe@gmail.com>
ရာသီေသြးမေပၚၿခင္းအေၾကာင္း (အပိုင္း ၁)
ရာသီေသြးမေပၚၿခင္းအေၾကာင္း (အပိုင္း ၁)
ဒီတစ္ခါေဖာ္ၿပေပးမယ့္အေၾကာင္းအရာကေတာ့ ရာသီေသြးထိမ္ၿခင္း ရာသီေသြးမေပၚၿခင္း အေၾကာင္းၿဖစ္ ပါတယ္ ။ ပ်ိဳေဖာ္၀င္စအခ်ိန္ကစၿပီး ေသြးဆံုးၿပီးတဲ့အခ်ိန္အထိ သိထားသင့္တဲ့ သိထားရမယ့္ အေၾကာင္းအရာ တစ္ခု လည္းၿဖစ္ ပါသည္ ။ အိမ္ေထာင္သားေမြး ကိုယ္၀န္ရွိတဲ့အရြယ္ေရာ ဆယ္ေက်ာ္သက္အရြယ္ေတြေရာ သိသင့္တဲ့ အေၾကာင္းအရာမို႔ ေရးသားေဖာ္ၿပေပးလိုက္ရပါတယ္ ။
ရာသီေသြးမေပၚၿခင္းကို မီးယပ္ထိမ္ၿခင္း ၊ မီးယပ္ေသြးမေပၚၿခင္း ၊ မီးယပ္ေသြးငုပ္ၿခင္း ( Amenorrhea ) စသၿဖင့္အမ်ိဳးမ်ိဳးေခၚၾကပါတယ္ ။ တခ်ိဳ႕ ဒီလို မီးယပ္ေသြးမေပၚတဲ့ ၿပႆနာကို အိမ္ေထာင္ မရွိတဲ့ အပ်ိဳေတြပဲၾကံဳရတာလား ကေလးမလိုခ်င္တဲ့သူေတြၾကံဳရတာလား စသၿဖင့္ေတြးထင္တတ္ၾကတယ္ ။ ဒါေပမယ့္ အိမ္ေထာင္သည္ေတြကိုယ္တိုင္လည္း ဒီၿပႆနာဟာ ၾကံဳရေလ့ရွိပါတယ္ ။ ဒီေနရာမွာ ၿပႆနာေလးတစ္ခုကို နည္းနည္းတင္ၿပခ်င္ပါတယ္ ။ ၿမန္မာအမ်ိဳးသမီး အမ်ားစုေတြးတတ္ၾကတာကေတာ့ အသက္ ၄၀ ေလာက္ဆို ငါတို႔ေသြးဆံုးပါၿပီ ဆိုၿပီး လြတ္လြတ္လပ္လပ္ ဘာအကြယ္အကယ္မွမယူပဲ ေနတတ္ၾကပါတယ္ ။ တကယ္ေသြး ဆံုးတဲ့အခ်ိန္က ၄၈ ၊ ၄၉ ၊ ၅၀ ေလာက္မွၾကံဳရတတ္တယ္ ။ အဲဒီအခါ အသက္ၾကီးမွ ကိုယ္၀န္ေတြ ရၿပီး အခက္ေတြၾကံဳရေလ့ရွိတယ္ ။ အဲဒီအခါ မွ ကိုယ္ေမြးလိုက္တဲ့ကေလးက ကိုယ့္ေၿမးအရြယ္ေလာက္ရွိနဲ့ ဒုကၡေတြ ရွက္စရာေတြ နဲ႔ၾကံဳရတာပါပဲ ။ ဒီလို အခ်ိန္မွာ ကေလးတစ္ေယာက္ကို ၿပဳစုပ်ိဳးေထာင္ေပး ရမယ့္ဒုကၡ နဲ႔ ေရရွည္ကို ေမွ်ာ္ၾကည့္လိုက္ရင္ ဒီအသက္အရြယ္မွ ကိုယ္၀န္ကို ဘယ္သူမွ လိုလားၾကမွာေတာ့ မဟုတ္ပါဘူး ။ ဒီေတာ့ၿပႆ နာက ေသြးမဆင္းေတာ့ဘူး ရာသီမေပၚေတာ့ဘူးဆိုရင္ အပ်ိဳေလးေတြ သာမက အိမ္ေထာင္ က်ၿပီးသား သားသည္မိခင္ေတြေတာင္မွပဲ ထိတ္လန္႔ၾကရတာပါပဲ ။
ဒီၿပႆနာ ဟာ တခ်ိဳ႕လူေတြအတြက္ေတာ့ ေနလို႔ထိုင္လို႔မေကာင္းဘူး စိုးရမ္တယ္ ဆိုတာေလာက္ နဲ႔ၿပီးသြားေပ မယ့္ တခ်ိဳ႕လူေတြအတြက္ေတာ့ တကယ့္ကို အႏၱရာယ္ရွိတဲ့ အေနအထားကိုေရာက္ သြားတာေတာင္ေတြ႔ ရတတ္ပါတယ္ ။ ဆယ္ေက်ာ္သက္အရြယ္မွာ ေသြးမေပၚတဲ့အေၿခအေနဟာ အိမ္ေထာင္သားေမြးၿပဳလုပ္တဲ့ လူလတ္ပိုင္း အရြယ္မွာ ရာသီေသြးပံုမွန္ေပၚေနရာကေန ေပ်ာက္သြားတဲ့ ကိစၥဟာ အသက္အႏၱရာယ္ကိုပါ ဒုကၡေပးႏုိင္ တာမ်ိဳးေတြရွိပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္ မီးယပ္ေသြးငုပ္သြားၿပီဆိုရင္ ဘာေၾကာင့္ငုပ္ရတယ္ ဘယ္လို စံုစမ္းမလဲ ဆိုတာေတြ လုပ္ေဆာင္ရမွာပါ ။ အက်ိဳးအေၾကာင္းသိသြားရင္လည္း လူနာေတြ အတြက္ မၿဖစ္သင့္ တာေတြ မၿဖစ္သြားဘူး ဒီေတာ့ အရမ္းကို အက်ိဳးရွိပါတယ္ ။
ရာသီေသြးမေပၚတာနဲ႔ပတ္သတ္ၿပီး မွတ္ထားသင့္တဲ့အခ်က္လည္းရွိပါတယ္ ။ အိမ္ေထာင္ရွိ အမ်ိဳးသမီး တစ္ေယာက္ ဟာ ေသြးမေပၚေတာ့ဘူးဆုိပါေတာ့ ။ အိမ္ေထာင္မရွိေပမယ့္လည္း လိင္ဆက္ဆံမႈရွိ ခဲ့တဲ့အမ်ိဳး သမီး တစ္ေယာက္ဟာ ေသြးမေပၚေတာ့ဘူးဆိုပါေတာ့ ။ အဲဒီလိုအမ်ိဳးသမီးေတြ မွာ ေနာက္ တစ္ၾကိမ္ေသြး ၿပန္ေပၚေတာ့မွပဲ ကိုယ္၀န္မရွိပါဘူးလို႔ က်ိန္းေသေၿပာႏုိင္ပါတယ္ ။ ေသြးမေပၚမ ခ်င္းေတာ့ ကိုယ္၀န္မရွိဘူးလို႔ ဘယ္လို အာမခံခ်က္မ်ိဳးမွမေပးႏုိင္ပါဘူး ။
ရာသီေသြးမေပၚၿခင္း ဘယ္ႏွစ္မ်ိဳးရွိသလဲ ?
အဓိကအားၿဖင့္ေတာ့ ႏွစ္မ်ိဳးခြဲထားႏုိင္ပါတယ္ ။ ပထမတစ္မ်ိဳးကိုေတာ့ Primary Amenorrhea လို႔ေခၚပါတယ္ ။ သူ ကေတာ့ ေမြးရာပါ ၿဖစ္ၿပီး ေတာက္ေလွ်ာက္အသက္ၾကီးလာတဲ့အထိ ရာသီေသြးမေပၚ တဲ့အမ်ိဳးသမီးေတြ ကို ေခၚ တာပါ ။ ဒီလို Primary Amenorrhea ကိုေတာ့ မိဘေတြကိုယ္တိုင္က ကိုယ့္သမီးကိုေခၚလာၿပီး ဆရာကို လာၿပ ကိုၿပသင့္တဲ့အမ်ိဳးအစားၿဖစ္ပါတယ္ ။ လိုအပ္တဲ့စမ္းသပ္စစ္ေဆးမႈေတြနဲ႔ ေဆးကုသမႈခံယူရမွာၿဖစ္ပါတယ္ ။
ဒုတိယတစ္မ်ိဳးကိုေတာ့ Secondary Amenorrhea လို႔ေခၚပါတယ္ ။ ဒီအမ်ိဳးအစားကေတာ့ သူတို႔မွာ အိမ္ေထာင္ရွင္ေတြ ၿဖစ္ၾကတာမ်ားတယ္ ကိုယ္၀န္လည္းေဆာင္ႏိုင္တဲ့အေနအထားရွိတယ္ ဒါေပမယ့္ မိသား စုေရွ႕ေရး၊ Family plan ၊ မိဘအသက္ၾကီးေနလို႔ ကေလးယူရင္အဆင္မေၿပႏုိင္ဘူး စသၿဖင့္ေပါ့ ။ ဒါေပမယ့္ လည္း အိမ္ေထာင္ရွိၿပီးသားလူေတြမွာ ေသြးထိမ္ၿပီဆိုတာနဲ႔ ကိုယ္၀န္ရွိမရွိသိခ်င္ၾကတာဟာ သူသူကိုယ္ကိုယ္ပါပဲ ။ ဒါေၾကာင့္သူတို႔ ေဆးခန္းလာၾကတယ္ ၿပီးေတာ့ ကိုယ္၀န္ရွိမရွိ စမ္းေပးပါဦးလို႔ ဆရာ၀န္ကိုတိုင္ပင္ၾကပါတယ္ ။ အဲဒီအခါ ဆရာ၀န္က ဆီးစစ္ခိုင္းတယ္ ultrasound ရိုက္တယ္ၿပီးေတာ့ စမ္းသပ္ၾကည့္တဲ့အခါ ကိုယ္၀န္မရွိဘူးလို႔ အေၿဖထြက္ခဲ့ရင္ေတာ့ သူတို႔တအားေပ်ာ္သြားတတ္ၾကပါတယ္ ။ ဒါေပမယ့္ ဒီေနရာမွာ တစ္ခုသိထားရမွာပါ ။ သူ႔ရဲ႕ seconday amenorrhea ဟာ ဦးေႏွာက္ထဲက Pituitary gland မွာ အက်ိတ္တည္တာတို႔ဘာတို႔ ၿဖစ္ေနခဲ့ရင္ အဲဒီအမ်ိဳးသမီးဟာ အသက္အႏၱရယ္ရွိၿပီး ေသဆံုးသြားႏုိင္ပါတယ္ ။ ဆရာ၀န္ေတြအေနနဲ႔လည္း ကိုယ္၀န္မရွိပဲနဲ႔ ေသြးမဆင္းေတာ့ဘူး ေသြးထိမ္ေနၿပီဆိုရင္ ဒီအတိုင္းလစ္လွ်ဴရွူမထားသင့္ပါဘူး ။အ ေၾကာင္း အရင္းမွန္ Cause ကို ရေအာင္စံုစမ္းေဖာ္ထုတ္ရမွာၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္သိထားရမွာက Primary Amenorrhea က အေရးၾကီးသလို Secondary Amenorrhea ကလည္းအေရးၾကီးတယ္ဆိုတာပါပဲ ။
Amenorrhea လို႔ေခၚတဲ့ ရာသီေသြးထိမ္ၿပီဆိုရင္ေတာ့ ကိုယ္၀န္ရဲ႕လကၡေတြကို သိထားဖို႔လိုပါတယ္ ။ ဥပမာ ေသြးထိမ္ၿပီးေတာ့ ပ်ိဳ႕ခ်င္အန္ခ်င္တာရွိသလား ရင္သားေတြတင္းလာသလား ေနရတာ မအီမသာၿဖစ္ လာသ လား ဆီးခဏခဏသြားသလား စတဲ့ လကၡဏာေတြၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဒုတိယအမ်ိဳးအစား Secondary Amenorrhea ကေတာ့ ကိုယ္၀န္နဲ႔သာမကေတာ့ပဲ လူနာရဲ႕ စိတ္လႈပ္ရွားမႈ စိတ္ခံစားမႈ အေၿခ အေနေတြေပၚလည္းမူတည္ပါတယ္ ။ ဥပမာ အလြန္အမင္း ၀မ္းသာစရာနဲ႔ၾကံဳလိုက္ရတဲ့ကိစၥမ်ိဳးမွာဆိုရင္ ရုတ္တ ရက္ ေသြးေပၚရမယ့္ရက္မွာ မေပၚေတာ့တာလည္းၿဖစ္တတ္ပါတယ္ ။
Pituitary gland မွာ အက်ိတ္ၿဖစ္တဲ့လကၡဏာေတြက ဘာေတြလဲ ?
အက်ိတ္ေပၚတဲ့လကၡဏာေတြကေတာ့ မိန္းမအသံကေန ေယာကၤ်ားအသံေၿပာင္းသြားၿခင္း ၊ ပံုမွန္အားၿဖင့္ မိန္းကေလးေတြမွာ အေမႊးအမွင္ေပါက္တဲ့ေနရာမဟုတ္ပဲ တၿခားေနရာေတြမွာ အေမႊးအ မွင္ေတြ ေပါက္ေလ့ ရွိၿခင္း ၊ ရင္သားမ်ားေသးသြားၿခင္း ၊ အိမ္ေထာင္ေရးအေပၚ Sex အားၿငီးေငြ႔စိတ္ပ်က္၍ ၿငင္း ပယ္ေနၿခင္း စတဲ့ လကၡဏာေတြၿဖစ္ပါတယ္ ။ ဘာေၾကာင့္လည္းဆိုေတာ့ ဒီအက်ိတ္ရွိၿပီဆိုရင္ မိန္းကေလး သြင္ၿပင္ေတြေလ်ာ့ နည္းသြားၿပီး ေယာကၤ်ားေလး ေဟာ္မုန္းေတြ steroid ေဟာ္မုန္းေတြမ်ားလာၿပီး ဒီလို လကၡဏာေတြၿဖစ္ေလ့ရွိပါတယ္ ။ ဒါကေတာ့ ပံုမွန္ရာသီေပၚလာၿပီးမွ ၿပန္ေပ်ာက္သြားတဲ့သူေတြမွာ သတိထား ရမယ့္အပိုင္းေတြပါ ။ ေသြးသားအေၿပာင္းအလဲမွာ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ တအားတိုးၿခင္း တအားပိန္ သြားၿခင္းစတာေတြလည္းၾကံဳရေလ့ရွိပါတယ္ ။ ဒါ့အၿပင္ လည္ပင္းက Thyroid ဆိုတဲ့အက်ိတ္တစ္ မ်ိဳးအရမ္းအလုပ္လုပ္ရတဲ့အခါ Hyperthyroidism ၿဖစ္ၿပီး ေသြးမေပၚေတာ့တာလည္းရွိတတ္ပါတယ္ ။ ဒါေပမယ့္ သူ႔ေၿပာင္းၿပန္ သိုင္းရြိဳက္ ဂလန္းက အလုပ္လုပ္တာနည္းလို႔ Hypothyroidism ၿဖစ္ၿပီဆိုရင္ေတာ့ ေသြးဆင္းတာ မ်ားလာတတ္ပါတယ္ ။ Hyperthyroidism ရဲ႕ လကၡဏာေတြကေတာ့
- အပူဒါဏ္မခံႏုိင္ၿခင္း
- ရင္တုန္ၿပီး ညဖက္အိပ္မေပ်ာ္ၿခင္း
- အပူမခံႏုိင္ပဲ အေအးခံၿပီး အစားပိုစားလာၿခင္း
- မ်က္လံုးအၿပင္ဖက္ ၿပဴးထြက္လာၿခင္း
- ႏွုတ္ခမ္းေမႊးေရးေရးေပၚလာၿခင္း
- လည္ဇလုပ္ ထြက္လာၿခင္း
- ရင္သားမ်ားေသးလာၿခင္း
- ဆီးခံုေမႊးအထက္တက္လာၿပီး ပိုမ်ားလာၿခင္း
- အသံၾသလာၿခင္း
စတာေတြၿဖစ္ပါတယ္ ။ ကဲ ဒီလိုဆိုရင္ Primary Amenorrhea အေၾကာင္း ဆက္ၿပီးေလ့လာၾကည့္ၾကရေအာင္ ။ သူ႔ကိုၿဖစ္ေစတဲ့အေၾကာင္းေတြကေတာ့ ေမြးစဥ္ကတည္းက သားအိမ္ ၊ သားအိမ္လည္ တံ ေယာနိမိန္း မကိုယ္ပါ လာၿခင္း ေၾကာင့္ၿဖစ္တတ္ပါတယ္ ။ ေမြးကတည္းက မပါလာတဲ့ခ်ိဳ႕ယြင္း ခ်က္ေၾကာင့္ ေသြး ဆင္းဖို႔ဆိုတာ ဘယ္လိုမွ မၿဖစ္ႏုိင္ပါဘူး ။ တခ်ိဳ႕ အမ်ိဳးသမီးေတြရဲ႕ မိန္းမကိုယ္ဟာ အၿပည့္မပါလာ တာေတြရွိ တတ္ပါတယ္ ။ အခ်ိဳင့္ကေလး ငါးပံုတစ္ပံု ေၿခာက္ပံုတစ္ပံုေလာက္ပဲပါလာတယ္ ။ ဆိုလိုတာက မိန္းမကိုယ္ အေပၚပိုင္း သံုးပံု ႏွစ္ပံုေလာက္က မဖြံ႕ၿဖိဳးပဲ သားအိမ္လည္းၿဖစ္ေပၚမလာဘူး ။ သားဥေလာက္ပဲရွိတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြမွာ မီးယပ္ေသြးလံုး၀မေပၚပါဘူး ။ ေနာက္တစ္ခုကေတာ့ သားဥေရာ သားအိမ္ေရာ မိန္းမကိုယ္ေရာ အစံုပါလာတယ္ ။ ဒါေပမယ့္ Imperforate hymen လို႔ေခၚတဲ့ အေၿမွးပါးက ဖံုးေနတဲ့အ တြက္ ေသြးမ ဆင္းႏိုင္ပဲ ေသြးေတြ စုေနတာမ်ိဳးၿဖစ္တတ္ပါတယ္ ။ အသက္ ၁၇ ၊ ၁၈ ေရာက္ေတာ့မွ ဗိုက္ထဲအလံုးၾကီး ၾကီးလာေလ့ ရွိပါတယ္ ။ ေနာက္တစ္ခ်က္ကေတာ့ အမ်ိဳးသမီး တစ္ေယာက္မွာ ေသြးအား အရမ္းနည္းလို႔ရွိ ရင္လည္း ေသြးမ ဆင္းတတ္ပါဘူး ။ ဥပမာ သံဓါတ္ခ်ိဳ႕တို႔ လို႔ ေသြးအားနည္းေရာဂါၿဖစ္တာတို႔ Haemoglobin < 6 mg % ဆိုရင္ ေသြးထိမ္ တတ္ပါတယ္ ။ ဒါ့အၿပင္ တစ္ကိုယ္လံုးပိန္ၿခံဳးခ်ိဳ႕တဲ့တဲ့အေၿခအေနတစ္မ်ိဳးၿဖစ္တဲ့ General Disabiliy မွာလည္း အားၿပတ္သြားတဲ့အခါ ေသြးမဆင္းေတာ့တာေတြၿဖစ္တတ္ပါတယ္ ။
စမ္းသပ္စစ္ေဆးမႈေတြနဲ႔ ကုသမႈအပိုင္းေတြကို ဆက္လက္ေရးသားပါဦးမယ္ ။
Ref : Internet / Wikipedia / Gynaecology
သက္တန္႔ခ်ိဳ
Health For All Magazine : March-2012 Issue
စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................ရာသီေသြးမေပၚၿခင္း - အပိုင္း ၂
ရာသီေသြးမေပၚၿခင္း - အပိုင္း ၂
ရာသီေသြးမေပၚၿခင္းအေၾကာင္းနဲ႔ ဘာေၾကာင့္ၿဖစ္ရသလဲဆိုတဲ့အေၾကာင္းေတြ ေဖာ္ၿပေပးၿပီးသြားတဲ့ေနာက္ ယခုအ ခါ ရာသီေသြးမေပၚၿခင္းအပိုင္း ၂ ကို ဆက္လက္တင္ၿပလိုက္ရပါတယ္ ။--
စံုစမ္းစစ္ေဆးမႈမ်ားအေၾကာင္း
ရာသီေသြးမေပၚၿခင္းအေၾကာင္းကို ဘာေၾကာင့္မေပၚရသလဲ စံုစမ္းဖို႔အတြက္ လူနာရဲ႕ ေရာဂါ ရာဇ၀င္ (Proper history taking ) ၊ တစ္ကိုယ္လံုးစမ္းသပ္ၿခင္း ( Physical Examination ) နဲ႔ အတြင္းပိုင္း စမ္းသပ္ၿခင္း ( Vaginal Examination ) တို႔လုပ္ရပါမယ္ ။အဲဒီလိုလုပ္လို႔ ကိုယ္၀န္လည္းမရွိဘူး ဆိုရင္ေတာ့ လူနာအ တြက္ ေလာေလာ ဆယ္ စိတ္ေအးရပါၿပီ ။ ဒါေပမယ့္ အေၾကာင္းအရင္းမွန္ကိုစံုစမ္းဖို႔အတြက္ ဒီထက္ပိုတဲ့ စမ္းသပ္ မႈေတြလုပ္ဖို႔ လိုပါဦးမယ္
ေသြးစစ္ေဖာက္ၿခင္း ( Blood for CP ) ကို လုပ္ဖို႔လည္းလိုပါတယ္ ။ အကယ္၍ လည္ပင္း အက်ိတ္ လကၡဏာ မ်ားရွိၿခင္း (သို႔မဟုတ္ ) Hyperthyroidism လို႔ မ်ား သံသယရွိမယ္ဆိုရင္ေတာ့ သိုင္းရြိဳက္ဂလင္းန္ ရဲ႕ အလုပ္လုပ္ေဆာင္မႈအေၿခအေနကို သိရဖို႔အတြက္ Thyroid function test လုပ္ေပးဖို႔လိုပါတယ္ ။ ဒါ့အၿပင္ Adrenal gland ရဲ႕ အလုပ္လုပ္ေဆာင္မႈအေၿခအေနကို သိရဖို႔အတြက္လည္း Adrenal function test လုပ္ေဆာင္ေပးဖို႔လိုပါတယ္ ။ တၿခားအၿဖစ္မ်ားတဲ့ေရာဂါေတြၿဖစ္တဲ့ တီဘီအတြက္ လည္း သလိပ္စစ္ၿခင္း ဓါတ္မွန္ ရိုက္ၿခင္း စတာေတြလုပ္ဖို႔လိုအပ္ပါတယ ္။ ခႏၶာကိုယ္တစ္ခုလံုးကို ၿခံဳၾကည့္ၿပီး အားနည္းေနသလား ပိန္ခ်ံဳးေန သလား စတာေတြကို ဆန္းစစ္ဖို႔လည္းလိုပါတယ္ ။
Vaginal Examination လုပ္ၿခင္းၿဖင့္သိႏုိင္တာေတြကေတာ့ တခါတရံ အမ်ိဳးသားေဟာ္ မုန္းေတြသိပ္ မ်ားေန လို႔ ေသြးမဆံုးေသာ္လည္း သားအိမ္ရဲ႕အရြယ္ဟာ ရွိသင့္ရွိထိုက္တဲ့ အရြယ္မဟုတ္ပဲ ေသးသြားၿခင္း (Atropic changes ) ကိုေတြ႔ရတတ္ပါတယ္ ။ History taking မွာလည္းပဲ အလြန္ပဲ အသံုးတည့္တာေတြရွိတတ္ပါတယ္ ။ ဥပမာ ကေလးေမြးၿပီးေသြးသြန္ၿခင္းကို Post partum haemorrhage လို႔ေခၚပါတယ္ ။ အဲဒီလို ၿဖစ္တဲ့အခါ အခ်ိန္အေတာ္ၾကာၾကာ shock ၿဖစ္သြားလို႔ရွိရင္ ဦးေႏွာက္ကို ေသြးေထာက္ပံ့မႈက ၿပတ္သြားတတ္ပါတယ္ ။ အဲဒီအခ်ိန္မွာဆိုရင္ ဦးေႏွာက္မွာရွိတဲ့ Pituitary gland ကို ေသြးၿပတ္ၿပီး အလုပ္အလုပ္ေတာ့ပါဘူး ။ အဲဒီလိုအေၿခအေနမ်ိဳးကိုေတာ့ pituitary necrosis လု႔ေခၚပါတယ္ ။ အဲဒီလိုအေၿခ အေနမ်ိဳးၾကံဳေတြ႔ၿပီး ရင္ ေနာက္ပိုင္း ေသြးေတာက္ေလွ်ာက္ထိမ္သြားတတ္ပါတယ္ ။ ရင္သားေတြေသး သြားၿပီး အေမႊးအမွ်င္ေတြ ထူလာတယ္။ အမ်ိဳးသမီးနဲံတူတဲ့လကၡဏာေတြဘာမွမရွိေတာ့ဘူး ။ ဒါေၾကာင့္ ကေလးေမြးၿပီး ေသြး သြန္ေသြးလန္႔ တာၿဖစ္လို႔ ေသြးထိမ္သြားတာဆိုရင္ေတာ့ အဲဒါဟာ Post Partum Pituitary Necrosis ၿဖစ္တာေၾကာင့္ ဆိုတာ ကို ထည့္သြင္းစဥ္းစားဖို႔လိုပါတယ္ ။
ေသြးေဖာက္စစ္တာေတြအားလံုးစံုသြားၿပီဆိုရင္ေတာ့ Ultrasound စစ္ဖို႔လိုပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္ နားလည္တတ္ ကၽြမ္းတဲ့ ဆရာ၀န္နဲ႔ ၿပသၿခင္းအားၿဖင့္ ဘာေၾကာင့္ေသြး ထိမ္ရသလဲဆိုတဲ့အေၾကာင္းအ ရင္းအမွန္ ကိုသိရ မွာၿဖစ္ ပါတယ္ ။
ေသြးထိမ္ၿခင္းအတြက္ ကုသမႈပိုင္းဆိုင္ရာမ်ား
ပထမဆံုးအေနနဲ႔ လူနာနဲ႔ လူနာရဲ႕ အေဒၚ သို႔မဟုတ္ မိခင္ ေဆြမ်ိဳးေတြကို Counselling( ႏွစ္သိမ့္ေပးၿခင္း ) လုပ္ဖို႔လိုပါတယ္ ။ စိတ္ဓါတ္မက်ဖို႔နဲ႔ အားမငယ္ဖို႔ အကယ္၍မ်ား ဆရာ၀န္အေန နဲ႔ဘာေတြလုပ္ေပးႏုိင္ေၾကာင္း တခါတည္းေၿပာရသလို ၿပဳၿပင္ဖန္တီးေပးဖို႔မရတဲ့ ရွားရွားပါးပါးကိစၥဆိုလည္း တခါတည္းရွင္းၿပလိုက္ရပါတယ္ ။ အကယ္၍ ရာသီထိမ္သြားတယ္ ငုပ္သြားတယ္ဆိုရင္လည္း ကိုယ္၀န္ရွိမရွိ ကို Urine for UCG ဆီးစစ္ၿခင္းနဲ႔ Ultrasound ရိုက္ၿပီး ကိုယ္၀န္ရွိမရွိ စစ္ၿခင္းတို႔ကို လုပ္ေပးဖို႔လိုပါတယ္ ။ ကိုယ္၀န္လည ္းမရွိပဲ ထိမ္ေနတယ္ ဆိုရင္ေတာ့ စံုစမ္းစစ္ေဆးမႈေတြဆက္လုပ္ေပးရပါမယ္ ။ ဥပမာ အသားဓါတ္ခ်ိဳ႕ တဲ့လို႔ ေသြးအား သိပ္နည္း လို႔ ေသြးမေပၚဘူးဆိုရင္ေတာ့ အသားဓါတ္ေတြ မ်ားလာေအာင္ သံဓါတ္မ်ားလာေအာင္ ကုသေပးမယ္ ဆိုရင္ေတာ့ ေသြး က အလိုလို ၿပန္ေပၚလာတတ္ပါတယ္ ။
စိတ္ေသာကမ်ားၿပီး စိတ္ေတြေထြၿပားေနလို႔ ေသြးမေပၚဘူးဆိုရင္လည္း စိတ္ၿငိမ္ေဆးေပးၿပီး သူ႔စိတ္ဓါတ္ ကိုၿမွင့္ တင္ေပးၿခင္း ဘာေရာဂါမွ မရွိဘူးဆိုတာကို ရွင္းၿပေပးၿခင္းအားၿဖင့္ ကုသေပးႏုိင္ပါတယ္ ။ အစြန္းေရာက္ေန တဲ့စိတ္ခံစားမႈအေၿခအေနေတြ ပံုမွန္ၿပန္ၿဖစ္သြားတာနဲ႔ ေသြးအလိုလို ၿပန္ေပၚလာတာမ်ိုး လည္းရွိပါ တယ္ ။ အခ်ိန္တိုတိုေလးနဲ႔ သိပ္၀လာတဲ့လူေတြမွာလည္း ဒီအတိုင္းပါပဲ ။ weight ေလ်ာ့ခိုင္းလိုက္လို႔ ပံုမွန္အတိုင္းၿပန္ ၿဖစ္လာတယ္ဆိုရင္ ဘာေဆးမွေတာင္ေပးစရာမလိုပါဘူး ။ အဲဒီလိုပဲ ၀ေနရာက သိပ္ပိန္သြားတဲ့ လူဆိုရင္လည္း နဂိုအတိုင္းၿဖစ္ေအာင္ ၿပန္လုပ္ေပးၿခင္းအားၿဖင့္ ရာသီေသြးၿပန္မွန္သြားေလ့ရွိပါတယ္ ။ အဆုတ္တီဘီ အက်ိတ္တီ ဘီေတြရွိရင္လည္း တီဘီေရာဂါကို ကုလိုက္ရင္ အလိုလိုၿပန္ေပၚလာတတ္ပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္ ၿဖစ္တဲ့ အေၾကာင္းအရင္းကို ေသေသခ်ာခ်ာရွာေဖြၿပီးကုဖို႔လိုပါတယ္ ။ အဲဒီလိုမဟုတ္ပဲ ဘာေၾကာင့္ပဲ ထိမ္ထိမ္ ထိမ္ၿပီဆိုတာနဲ႔ မ်ားေသာအားၿဖင့္ ေဆးမီးတိုေတြသံုးၿပီးကုေလ့ရွိၾကတယ္ ။ ဆရာ၀န္ေတြအေန နဲ႔လည္း ေသြး ထိမ္ၿပီ ဆိုတာနဲ႔ Duogynon တို႔လို Menstrogen တို႔လို ေသြးေပၚတဲ့ထိုးေဆးေတြ ထိုးတာေတြ ႏွစ္ ရက္ဆက္တိုက္ထိုးတာေတြရွိပါတယ္ ။ အဲဒီလိုထိုးလိုက္ၿခင္းအားၿဖင့္ ခဏတံု႔႔ၿပန္ၿပီး ေသြး နည္းနည္းၿပန္ ဆင္း တယ္ ။ စားေဆးလည္းအဲဒီအတိုင္းပါပဲ ။ ၿပန္ေပၚလာတယ္ ။
အဓိကၿပႆနာက သားအိမ္တို႔ ၊ ခႏၶာကိုယ္တည္ေဆာက္မႈ ၊ ထိမ္းခ်ဳပ္မႈေတြကစားေဆးထိုးေဆးေတြကို က်င့္သား႕ရသြားၿပီးေတာ့ေနာက္ဆိုရင္ ေဆးမထိုးေဆးမေသာက္ရင္မေပၚေတာ့ဘူး ။ ဒီေတာ့ ေသြးမဆံုးခင္အထိ ဒီေဆးေတြေဆာင္ ထားရမလိုၿဖစ္ေနတဲ့အတြက္ အဆင္မေၿပလွပါဘူး ။ ဒါေၾကာင့္ ဘာေၾကာင့္ ေသြးထိမ္ ရသလဲ ဆိုတဲ့ Cause ကို ရွာၿပီး မွသာ အဲဒါေလးကို ၿပန္ၿပင္လိုက္ယံုနဲ႔ ကိုယ္၀န္မရွိပဲ ထိမ္ေနရင္အ ခ်ိန္မွန္ၿပန္လာပါတယ္ ။ တခါတရံ ဆယ္ေက်ာ္သက္ကေလးေတြမွာ အပ်ိဳေၿမွး (Hymen ) ထူေနတဲ့အတြက္ ပိတ္ေန လို႔ ေသြးမ ဆင္းတာဆိုရင္ေတာ့အဲဒီ အပ်ိဳေၿမွးကို ေဖာက္ေပးလိုက္ရင္ ေသြးၿပန္ဆင္းႏုိင္ပါၿပီ ။ ကိုယ္၀န္ေၾကာင့္ မဟုတ္ဘူး ဆိုရင္ ဦးေႏွာက္မွာရွိတဲ့ Pituitary အက်ိတ္ၾကီးတဲ့ အေၾကာင္းကို ထည့္သြင္းစဥ္းစားဖို႔လိုပါတယ္ ။ ဒါေပမယ့္ အဲဒီအက်ိတ္ၾကီးမၾကီးဆိုတာကေတာ့ ဓါတ္မွန္ရိုက္ယံုေလာက္နဲ႔မရပါဘူး ။ CT scan ရိုက္ဖို႔လိုတယ္ MRI ရိုက္ဖို႔လိုပါတယ ္။ အက်ိတ္က သိပ္မၾကီးလွပဲ ေသးေသးေလးပဲေတြ႔တယ္ဆိုရင္ေတာ့ Broomocriptine ဆိုတဲ့ေဆး ကို ေရရွည္စားေပးရပါတယ္ ။ တစ္ႏွစ္၊ ႏွစ္ႏွစ္ သံုးႏွစ္အစရွိသၿဖင့္ေပါ့ ။ အက်ိတ္က ခြဲစရာမ လိုပဲက်ံဳ႕သြားတတ္ပါတယ္ ။ ေဆးစားယံုအဆင့္နဲ႔မရဘူးဆိုရင္ေတာ့ ဦးေႏွာက္ကို ခြဲစိတ္မႈလုပ္ဖို႔ လိုပါတယ္ ။ ခြဲစိတ္ဖို႔မလိုဘူးဆိရင္လည္း အဲဒီအက်ိတ္ကို ေသခ်ာခ်ိတ္ၿပီး ဂါန္မာေရာင္ၿခည္နဲ႔ပစ္ရပါတယ္ ။ ေလဆာ ပစ္သလိုမ်ိဳးပါပဲ ။ အဲဒါလုပ္ရင္ေတာ့ ေခါင္းကိုဖြင့္ၿပီးခြဲစရာမလိုပါဘူး ။
အဆံုးသတ္အေနနဲ႔ေၿပာရရင္ေတာ့ ေသြးမေပၚၿခင္းဟာ သာမန္အဆင့္ေလာက္ကေန လူမႈေရးေတြႏြယ္ လာတဲ့အ ထိၿဖစ္ တတ္ပါတယ္ ။ ဥပမာ မိဘေတြမသိပဲ ကိုယ္၀န္ရွိလာမွာကိုစိုးရိမ္တာမ်ိဳး အိမ္ေထာင္ရွိ ရက္နဲ႔မလို ခ်င္ပဲ ကိုယ္၀န္ရလာမွာမ်ိဳး တို႔ေပါ့ ။ ဆယ္ေက်ာ္သက္ေန အိမ္ေထာင္သားေမြး တဲ့အရြယ္အ ထိအမ်ိဳးသမီးတိုင္းက ေသြးမဆံုးေသးတဲ့အခ်ိန္မွာ လစဥ္ေသြးေပၚေနက် မေပၚတာရွိတယ္ ႏွစ္လ သံုးလ မေပၚရင္သာမန္အားၿဖင့္ သိပ္ၿပႆနာမဟုတ္ပါဘူး ။ တကယ္လို႔ ေသြးမေပၚတာက မီးယပ္ေသြးသားအိမ္ထဲမွာ မၿဖစ္လို႔ မေပၚတာလည္းရွိပါတယ္ ။ ၿဇစ္ရဲ႕သားနဲ႔ေအာင္းေနတာမ်ိဳးလည္းရွိပါတယ္ ။ အမ်ိဳးသမီးေတာ္မ်ားမ်ားက ဗိုက္ၾကီးေတြကယ္ေနၿပီး တဗံုဗံုနဲ႔ၿဖစ္ေနတယ္ ကိုယ္ေတြယားယံတယ္ စိတ္ဓါတ္က်တယ္ အိမ္မေပ်ာ္ဘူး ကိုယန္၀န္မရွိဘူးေၿပာတဲ့တုိင္ေအာင္ ဒီလိုၿပႆနာေတြၾကံဳေနရတဲ့အတြက္ ဆရာ၀န္ေတြမအေနနဲ႔ စိတ္ရွည္ဖို႔ လည္းလိုပါတယ္ ။ ေသေသခ်ာခ်ာအခ်ိန္ယူဖို႔လည္းလိုပါတယ္ ။ ဒါေၾကာင့္ေသြး ထိမ္ၿခင္း ဟာ ေသြးအား အလြန္နည္းၿခင္း အစရွိတဲ့သာမန္အေၾကာင္းေၾကာင့္ၿဖစ္ႏိုင္သလို အသက္အႏၱရာယ္ ၾကီးမား တဲ့ ဦးေႏွာက္အ က်ိတ္တည္တာအထိတိုင္ေတာင္ၿဖစ္တတ္တဲ့အတြက္ နားလည္တတ္ကၽြမ္းတဲ့ ဆရာ၀န္နဲ႔ၿပသဖို႔လိုအပ္ပါေၾကာင္း တင္ၿပေပးလိုက္ရပါတယ္ ။
သက္တန္႔ခ်ိဳ
Ref : Wikipedia / Gyanecology / Amenorrhea
Reproductive Health by Prof.Myint Mg Mg
စာဖတ္ပရိတ္သတ္သူငယ္ခ်င္းမ်ားကို အစဥ္ေလးစားေသာအားၿဖင့္.......................
http://www.thettantcho.com
--
♥ "Real Family Myanmar" group မွ ၾကိဳဆိုပါတယ္ ♥
● Group ၏ မူလ လိပ္စာမွာ http://groups.google.com/group/real-family-mm?hl=en ျဖစ္ပါတယ္။ ေဖ့ဘုတ္လိပ္စာမွာ http://www.facebook.com/group.php?gid=148830205143871 ျဖစ္ပါတယ္။
● အသင္းဝင္လိုသူမ်ားအေနႏွင့္ မိမိ၏ အီးေမးမွ real-family-mm+subscribe@googlegroups.com သို႔ လိပ္မူ၍ စာတစ္ေစာင္သာ ပို႔ေပးပါ။ အလိုအေလ်ာက္ အသင္းဝင္ၿပီးသား ျဖစ္ပါမည္။
● အသင္းဝင္ မန္ဘာမ်ားမွ Post ကိုေမးကေန တင္ခ်င္ရင္ real-family-mm@googlegroups.com ကို ေမးပို႔လိုက္ပါ။ ေဇာ္ဂ်ီေဖာင့္ျဖင့္ ေရးတင္ႏိုင္ပါသည္။ အဂၤလိပ္လိုလည္း ေရးတင္ႏိုင္ပါတယ္။ ဘားဂလစ္႐ွ္ မသံုးရပါ။
● အေၾကာင္းအရာတူပါက ေခါင္းစဥ္မ်ား မေဖာင္းပြေစရန္ လက္ရွိေခါင္းစဥ္ေအာက္မွာသာ ဆက္ေရး၍ Reply ျပန္ေပးပါ။
● အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ အသင္းမွ ႏႈတ္ထြက္လိုပါက real-family-mm+unsubscribe@googlegroups.com ကို လိပ္မူ၍ စာတစ္ေစာင္ပို႔ပါ။
● အက္တမင္ မန္ေနဂ်ာအဖြဲ႔ႏွင့္ တိုက္ရိုက္ ဆက္သြယ္လိုပါလ်င္ မူလစာမ်က္ႏွာမွ တဆင့္ စာေရးဆက္သြယ္ႏိုင္ပါတယ္။
--
--
♥ "Real Family Myanmar" group မွ ၾကိဳဆိုပါတယ္ ♥
● Group ၏ မူလ လိပ္စာမွာ http://groups.google.com/group/real-family-mm?hl=en ျဖစ္ပါတယ္။ ေဖ့ဘုတ္လိပ္စာမွာ http://www.facebook.com/group.php?gid=148830205143871 ျဖစ္ပါတယ္။
● အသင္းဝင္လိုသူမ်ားအေနႏွင့္ မိမိ၏ အီးေမးမွ real-family-mm+subscribe@googlegroups.com သို႔ လိပ္မူ၍ စာတစ္ေစာင္သာ ပို႔ေပးပါ။ အလိုအေလ်ာက္ အသင္းဝင္ၿပီးသား ျဖစ္ပါမည္။
● အသင္းဝင္ မန္ဘာမ်ားမွ Post ကိုေမးကေန တင္ခ်င္ရင္ real-family-mm@googlegroups.com ကို ေမးပို႔လိုက္ပါ။ ေဇာ္ဂ်ီေဖာင့္ျဖင့္ ေရးတင္ႏိုင္ပါသည္။ အဂၤလိပ္လိုလည္း ေရးတင္ႏိုင္ပါတယ္။ ဘားဂလစ္႐ွ္ မသံုးရပါ။
● အေၾကာင္းအရာတူပါက ေခါင္းစဥ္မ်ား မေဖာင္းပြေစရန္ လက္ရွိေခါင္းစဥ္ေအာက္မွာသာ ဆက္ေရး၍ Reply ျပန္ေပးပါ။
● အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ အသင္းမွ ႏႈတ္ထြက္လိုပါက real-family-mm+unsubscribe@googlegroups.com ကို လိပ္မူ၍ စာတစ္ေစာင္ပို႔ပါ။
● အက္တမင္ မန္ေနဂ်ာအဖြဲ႔ႏွင့္ တိုက္ရိုက္ ဆက္သြယ္လိုပါလ်င္ မူလစာမ်က္ႏွာမွ တဆင့္ စာေရးဆက္သြယ္ႏိုင္ပါတယ္။
